Papier zaczynasz naprawdę zauważać dopiero wtedy, gdy porównasz dwie książki o podobnej objętości. Jedna jest lekka, miękko się otwiera i nie męczy wzroku podczas dłuższego czytania, druga jest znacznie cięższa, ma sztywniejsze strony i zdecydowanie lepiej prezentuje fotografie. Żadna z nich nie musi być wykonana lepiej lub gorzej – po prostu zastosowano w nich materiały dopasowane do innego rodzaju publikacji.
Wybór papieru wpływa na trwałość, wagę, grubość i wygląd książki, ale również na koszt jej produkcji. Znaczenie mają rodzaj papieru, jego gramatura i kolor, a także format oraz charakter publikacji. Dlatego nie warto podejmować tej decyzji wyłącznie na podstawie tego, która próbka najbardziej podoba Ci się wizualnie.
Papier powinien odpowiadać temu, co znajduje się w książce
Powieść, album fotograficzny i poradnik z wykresami stawiają przed papierem zupełnie inne wymagania. Przy książce składającej się przede wszystkim z tekstu ważne będą wygoda czytania, odpowiednia waga i koszt. Jeśli natomiast publikacja zawiera wiele zdjęć lub kolorowych ilustracji, większego znaczenia nabierają gładkość powierzchni, gramatura oraz jakość odwzorowania kolorów.
Dlatego papieru nie powinno się wybierać w oderwaniu od zawartości książki. Przed podjęciem decyzji warto zobaczyć inne publikacje z tego samego gatunku, sprawdzić zastosowane w nich rozwiązania, a następnie porównać je z możliwościami konkretnej drukarni. Dobrym rozwiązaniem jest skorzystanie ze wzorników papieru, a przed wydrukowaniem całego nakładu również z egzemplarza próbnego.
Papier kremowy – gdy najważniejszy jest tekst
Papier kremowy często stosuje się w literaturze pięknej. Może być również spulchniany, czyli mieć stosunkowo niewielką gramaturę, a jednocześnie większą grubość. Dzięki temu książka może wyglądać na bardziej obszerną, pozostając stosunkowo lekką.
Takie rozwiązanie ma znaczenie szczególnie przy książkach przeznaczonych do dłuższego czytania. Nie zawsze więc papier o większej grubości oznacza cięższą publikację. W przypadku papierów spulchnianych można osiągnąć efekt grubszej książki bez proporcjonalnego zwiększania jej masy.
To dobra ilustracja tego, dlaczego sama gramatura nie mówi wszystkiego o papierze. Dwa materiały o podobnej wadze mogą różnić się grubością, powierzchnią oraz sposobem, w jaki wpływają na ostateczny wygląd publikacji.
Papier offsetowy – uniwersalne rozwiązanie do wielu książek
Biały papier offsetowy należy do najczęściej wykorzystywanych w produkcji książek. Nadaje się zarówno do druku offsetowego, jak i cyfrowego, ma matową, lekko chropowatą powierzchnię, a jego duża dostępność przekłada się na korzystny stosunek jakości do ceny.
Sprawdza się szczególnie dobrze w publikacjach, w których dominuje tekst. Jeżeli książka zawiera tylko kilka kolorowych fotografii lub ilustracji, nie zawsze trzeba z tego powodu drukować całe wnętrze na droższym papierze przeznaczonym do reprodukcji zdjęć. Można poszukać rozwiązania, które pozwoli zachować odpowiednią jakość materiałów graficznych bez niepotrzebnego podnoszenia kosztu całego nakładu.
Papier kredowany warto stosować tam, gdzie rzeczywiście jest potrzebny
Papier kredowany jest szczególnie przydatny w publikacjach zawierających dużo kolorowych fotografii i ilustracji, takich jak albumy czy atlasy. Może być również wykorzystany tylko do kolorowych wkładek w książce, której zasadnicza część została wydrukowana na papierze offsetowym.
Taki papier dobrze eksponuje warstwę graficzną, ale jego użycie ma również swoje konsekwencje. Jest zazwyczaj cięższy od standardowego papieru offsetowego, dlatego nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem przy książce, która ma być lekka i poręczna.
Podobnie jest z papierem satynowanym. Jest gładszy, bardziej elegancki i dobrze odwzorowuje kolory, ale kosztuje więcej od zwykłego papieru offsetowego, dlatego najczęściej wykorzystuje się go w publikacjach, w których wygląd stron odgrywa szczególnie ważną rolę.
Droższy papier nie jest więc automatycznie papierem lepszym. Jest lepszy wtedy, gdy jego właściwości są rzeczywiście potrzebne w konkretnej książce.
Gramatura zmienia nie tylko wygląd, ale również wagę
Papier stanowi znaczną część gotowej książki, dlatego jego rodzaj i gramatura bezpośrednio wpływają na ciężar publikacji. Papier kredowany i satynowany jest cięższy od standardowego offsetowego, natomiast papier spulchniany pozwala uzyskać stosunkowo grubą książkę bez nadmiernego zwiększania jej wagi.
Ma to znaczenie nie tylko estetyczne. Waga wpływa na wygodę korzystania z książki, a przy większej liczbie egzemplarzy również na kwestie związane z magazynowaniem i wysyłką.
Przy wyborze papieru warto więc zastanowić się, jak czytelnik będzie korzystał z publikacji. Inne wymagania będzie miała książka, którą czyta się w domu przy stole, a inne przewodnik czy powieść zabierana w podróż.
Papier może wyraźnie zmienić cenę druku
Cena papieru zależy między innymi od jego rodzaju, jakości, gramatury oraz składników wykorzystanych do produkcji. Najpopularniejsze materiały są zwykle tańsze, ponieważ drukarnie regularnie je zamawiają i łatwo mogą wykorzystać przy kolejnych realizacjach. Nietypowy papier może być znacznie kosztowniejszy, szczególnie przy niewielkim nakładzie.
Znaczenie ma również dostępność. Papier może być zamawiany przez drukarnię całymi paletami, dlatego przy niewielkim nakładzie użycie rzadkiego materiału bywa nieekonomiczne. Im bardziej obszerna książka, tym mocniej różnica w cenie jednej kartki przekłada się na koszt całej produkcji.
Właśnie dlatego przy kalkulacji książki nie można patrzeć na papier jako na drobny detal wykończeniowy. Przy kilkuset stronach i kilkuset egzemplarzach nawet niewielka różnica w koszcie materiału zaczyna mieć znaczenie.
Kolor nie musi oznaczać kolorowego druku całej książki
Jeżeli większość książki jest czarno-biała, a kolor pojawia się jedynie na kilkunastu lub kilkudziesięciu zdjęciach, jednym z rozwiązań są kolorowe wklejki. Fotografie gromadzi się wtedy na sąsiadujących ze sobą stronach, podczas gdy pozostała część publikacji jest drukowana czarno-biało.
Przy druku cyfrowym takie rozwiązanie pozwala utrzymać rozsądny koszt przy niewielkich nakładach. W źródłach przyjęto jako orientacyjną granicę około 15-20% stron kolorowych – po jej przekroczeniu druk może być już liczony tak, jak w przypadku publikacji w całości kolorowej.
Warto więc pomyśleć o rozmieszczeniu fotografii jeszcze przed rozpoczęciem składu. Jeżeli ilustracje zostaną rozproszone pojedynczo po całej książce, możliwość zastosowania tańszego rozwiązania może się znacznie ograniczyć.
Cyfra czy offset? Nakład ma znaczenie
Koszt książki zależy nie tylko od papieru, ale również od technologii druku. Podstawowym wyborem jest najczęściej druk cyfrowy albo offsetowy.
Offset wiąże się z większym kosztem przygotowania – trzeba wykonać matryce oraz przygotować i skalibrować maszynę – ale późniejszy druk kolejnych egzemplarzy jest stosunkowo tani. Dlatego technologia ta jest korzystna przede wszystkim przy dużych nakładach oraz przy książkach kolorowych.
Druk cyfrowy nie wymaga przygotowania matryc, dlatego dobrze sprawdza się przy małych i średnich nakładach. Pozwala również stosunkowo łatwo wykonać pojedyncze strony próbne lub próbny egzemplarz przed rozpoczęciem właściwej produkcji.
Nie można więc powiedzieć, że jedna technologia jest po prostu tańsza. Wszystko zależy od liczby egzemplarzy, liczby stron oraz tego, czy wnętrze jest czarno-białe, czy kolorowe.
Jakość ilustracji też zależy od papieru
Jeżeli książka zawiera fotografie, reprodukcje lub inne materiały graficzne, wybór papieru zaczyna bezpośrednio wpływać na ich odbiór. Grubsza i gładsza powierzchnia może ograniczyć przebijanie ilustracji na drugą stronę i poprawić ich wygląd, szczególnie przy druku kolorowym.
Nie oznacza to jednak, że całą książkę trzeba od razu drukować na drogiej kredzie. Jeśli zdjęcia stanowią niewielką część publikacji, można umieścić je na osobnej wkładce wykonanej z papieru lepiej nadającego się do reprodukcji fotografii.
Przed rozpoczęciem całego nakładu warto również wykonać próbę druku. Obraz oglądany na monitorze nie daje pełnej odpowiedzi na pytanie, jak będzie wyglądał na konkretnym papierze.
Jak podejść do wyboru papieru i druku?
Nie musisz znać wszystkich gatunków papieru ani technologii używanych przez drukarnie. Warto jednak przed podjęciem decyzji odpowiedzieć sobie na kilka pytań:
- czy publikacja składa się głównie z tekstu, czy ważną rolę odgrywają fotografie i ilustracje,
- czy książka ma być lekka i poręczna,
- czy potrzebujesz druku kolorowego w całym wnętrzu, czy tylko na wybranych stronach,
- jaki nakład planujesz,
- czy bardziej zależy Ci na niskim koszcie jednostkowym, czy na szczególnych walorach wizualnych publikacji,
- czy wybrany papier jest łatwo dostępny i opłacalny przy planowanej liczbie egzemplarzy.
Nie warto też wybierać papieru wyłącznie ze zdjęcia lub nazwy w kalkulacji. Wzornik pozwala sprawdzić kolor, fakturę i grubość materiału, natomiast próbny wydruk pokazuje, jak będą wyglądały na nim tekst, zdjęcia oraz kolory.
Podsumowanie
Papier i sposób druku są częścią projektu książki, a nie decyzją techniczną podejmowaną dopiero wtedy, gdy wszystkie pozostałe prace zostały zakończone. Ten sam tekst może dać zupełnie inny efekt w zależności od gramatury, koloru i rodzaju papieru, a wybór technologii druku może znacząco zmienić koszt nakładu.
Najdroższe rozwiązanie nie zawsze jest najlepsze. W powieści ważniejsza może być lekkość i wygoda czytania, w albumie jakość reprodukcji fotografii, a w książce zawierającej tylko kilka kolorowych zdjęć bardziej opłacalne może być połączenie papieru offsetowego z kolorową wkładką.
Dlatego papier, nakład, liczbę stron, obecność koloru i technologię druku warto rozpatrywać łącznie. Dopiero takie zestawienie pozwala przygotować książkę, która dobrze wygląda i jest wygodna dla czytelnika, a jednocześnie nie generuje kosztów niewspółmiernych do potrzeb konkretnej publikacji.





