Pryszcze, zaskórniki i plamy. Poradnik samoleczenia i profilaktyki

CO TO JEST PRYSZCZ, ZASKÓRNIK I PLAMA?

Pryszcz jest to wykwit grudkowy lub krostkowy, mniej lub bardziej wyniosły ponad powierzchnię skóry, wyraźnie odgraniczony, różnej barwy (różowej lub malinowej) i wielkości, dość spoisty, ustępujący bez pozostawienia śladu lub pozostawiający po sobie przebarwienie, które z czasem znika. Pryszcz może po pewnym czasie wypełnić się ropą, tworząc ropny wykwit grudkowo-krostkowy lub cystę ropną.
Zaskórnik to drobny czop rogowo-łojowy w przewodzie wyprowadzającym gruczołu łojowego, którego zewnętrzna powierzchnia (wskutek utleniania się keratyny oraz zanieczyszczeń) ma czarnawe zabarwienie.
Zaskórniki, czyli wągry, występują głównie w skórze łojotokowej, którą cechuje nadmierne natłuszczenie, miękkość, bladość i żółtawa barwa. Zaczopowanie przewodu wyprowadzającego gruczołu łojowego jest powodem stanu zapalnego, a przy zakażeniu bakteryjnym – nacieczenia ropnego. Najczęstszym powikłaniem łojotoku i zaskórników jest trądzik pospolity oraz łojotokowe zapalenie skóry.
Plama – ograniczony wykwit różniący się odmienną barwą od otoczenia. Poradnik omawia jedynie metody likwidacji przebarwień skórnych po ustąpieniu zmian trądzikowych.

II. RODZAJE PRYSZCZY I PRZYCZYNY ICH POWSTAWANIA

Pryszcz to objaw niektórych chorób dermatologicznych (“trądzik młodzieńczy”, “trądzik różowaty”, “dermatoza okołoustna”), a zarazem zaburzeń funkcji organizmu, np. hormonalnych, metabolicznych, trawiennych. Pryszcze pojawiają się też w czasie menstruacji, laktacji, w okresie ciąży, przy zaparciach i zatruciach, podczas zażywania niektórych środków farmakologicznych. Często są spowodowane nieodpowiednim odżywianiem się, niewłaściwym trybem życia, niedoborem witamin i soli mineralnych, wreszcie nieprzestrzeganiem zasad higieny.
Pryszcz to często pierwsza oznaka nieprawidłowości w funkcjonowaniu organizmu, które trzeba jak najszybciej usunąć.
Czynniki wywołujące pryszcze można podzielić na: wewnątrzustrojowe (endogenne) oraz zewnątrzustrojowe, czyli egzogenne.

CZYNNIKI ENDOGENNE

HORMONY

Androgeny wytwarzane w jądrach, jajnikach i nadnerczach oraz progesteron produkowany w ciałku żółtym jajników, w łożysku i nadnerczach to hormony sprzyjające powstawaniu pryszczy (“pryszcze hormonalne”) u młodzieży, a także dojrzałych mężczyzn i kobiet.
Hormony te wzmagają działanie gruczołów łojowych i rogowacenie naskórka. Obficie wydzielany łój i substancja rogowa (keratynowa) zatykają ujścia gruczołów łojowych, tworząc zaskórniki. Zaleganie masy rogowo-łojowej i drażnienie tkanki skórnej przez wolne kwasy tłuszczowe i ich estry (uwalniane z tej masy) prowadzi do powstania miejscowych stanów zapalnych, objawiających się właśnie pryszczami.
Pryszcze wywołane ekspresją hormonów pojawiają się także w okresie menstruacji, ciąży i laktacji.

UKŁAD NERWOWY

Czynniki stresowe (np. niepowodzenia w szkole i życiu zawodowym, depresja, zimno, upał) poprzez mózg i podwzgórze działają na przysadkę mózgową, stymulując wzmożone wydzielanie kortykotropiny. Kortykotropina z kolei pobudza nadnercza do produkcji kortykosteroidów, sprzyjających powstawaniu pryszczy neurogennych.

ZAPARCIA

Nieregularne wypróżnianie się oraz zaparcia są przyczyną samozatrucia organizmu substancjami występującymi w kale. Składniki kału, takie jak indol, skatol, siarkowodór, merkaptany, wchłaniane są do krwi i za jej pośrednictwem dostają się do skóry, powodując wystąpienie pryszczy (określam je jako “pryszcze kałowe”).

ZABURZENIA METABOLICZNE

Mam tu na myśli zaburzenia procesów biochemicznych (np. przemian lipidów, cukrów, białek), wywołane niedoborami witamin i (lub) biopierwiastków. Zaburzenia biochemiczne ustroju często związane są także z zaburzeniami hormonalnymi. Nieprawidłowości w gospodarce tłuszczowej czy węglowodanowej (np. wzrost stężenia cholesterolu we krwi, otyłość, cukrzyca) niemal zawsze objawiają się zmianami skórnymi – “pryszczami metabolicznymi”.

ZABURZENIA TRAWIENNE

Niezmiernie istotnymi czynnikami sprzyjającymi powstawaniu pryszczy (“pryszcze trawienne”) są zaburzenia trawienia wywołane schorzeniami żołądka (niedokwaśność lub nadkwaśność soku żołądkowego), trzustki (nieprawidłowości w wydzielaniu enzymów), wątroby i pęcherzyka żółciowego (niedobór żółci, zastoje żółci, kamica żółciowa).

LISTA SKŁADNIKÓW DO PRZEPISÓW Z KSIĄŻKI:

Ziele koniczyny białej lub czerwonej
Korzeń wilżyny ciernistej AP lub ziele wilżyny bezbronnej
Korzeń wilżyny ciernistej AP lub ziele (korzeń) wilżyny bezbronnej
Kora lub gałązki śliwy domowej lub tarniny
Liść szałwii
Nasiona wiesiołka
Glicerol
Nalewka z arniki
Miód płynny
Plecha morszczynu
Porost islandzki
Glicerol
Liść lub ziele poziomki
Liść borówki
Ziele połonicznika
Owoc jarzębiny
Plecha morszczynu
Ziele rutwicy
Porost islandzki
Strąki (łupiny) fasoli
Ziele (liść) poziomki
Zmielone nasiona wiesiołka
Kwiat dziewanny
Ziele lub kłącze kokoryczki
Szafran
Kora, gałązki lub liście bzu czarnego
Ziele lub kłącze kokoryczki
Liść konwalii majowej
Ziele rutwicy
Korzeń lub ziele wilżyny
Ziele z kłączami koniczyny
Plecha morszczynu
Gałązki olchy
Ziele glistnika (jaskółcze ziele)
Ziele fiołka trójbarwnego
Korzeń lub ziele mniszka
Betasol – płyn AP – 30 ml
Artecholin – płyn AP – 30 ml
Nalewka z miłorzębu AP – 30 ml
Nalewka z karczochów AP – 30 ml
Nalewka z jeżówki (Echinacea) AP – 30 ml
Nalewka arnikowa AP – 20 ml
Nalewka lub intrakt AP z jemioły
Nalewka z arniki AP – 10 ml
Nalewka z miłorzębu AP – 10 ml
Krople miętowe AP – 10 ml
Azulan AP – 5 ml
Nalewka szałwiowa AP – 10 ml
Nalewka nagietkowa AP – 10 ml
Spirytus salicylowy AP – 100 ml
Spirytus mrówczany

Nalewka z arniki AP – 10 ml
Nalewka (sok) z podbiału AP – 10 ml
Krople miętowe AP – 10 ml
Alkohol 40%
Nalewka z korzenia lub ziela kuklika zwisłego lub kuklika pospolitego – 10 ml
Nalewka z kłączy lepiężnika różowego – 10 ml
Nalewka glistnikowa (jaskółcze ziele) – 10 ml
Intrakt z kory lub gałązek czeremchy, tarniny lub śliwy domowej – 10 ml
Glicerol AP – 20 ml
Spirytus salicylowy
Maść Viosept AP – 1 tubka
Krem Tointex (Alantex)
Maść Arcalen AP – 1 tubka
Maść z witaminą A [AP] – 1 tubka
Maść pięciornikowa AP – 1 tubka
Pasta lub maść cynkowa
Nalewka z ziela ruty – 15 ml
Olej z ziela ruty – 15 ml
Sproszkowane ziele ruty – 1 łyżeczka (płaska)
Gliceryna AP – 3 łyżki
Maść z witaminą A [AP] – 3 łyżki
Pasta (maść) cynkowa AP – 1 łyżka
Krem Nivea – 52 g (1 opak.)
Krem Tointex (Alantex) AP lub maść Arcalen AP – 1 tubka
Intrakt z ziela pokrzywy – 15 ml
Olej z ziela pokrzywy – 15 ml
Gliceryna AP – 2 łyżki
Maść Linomag lub Alantan – 1 tubka
Krem Nivea – 52 g (1 opak.)
Maść Arcalen lub krem Tointex (Alantex)
Nalewka arnikowa AP – 15 ml
Olej z ziela lub kwiatu arniki – 15 ml
Gliceryna AP – 15 ml
Intrakt z kasztanowca AP lub krople Rutisol AP – 10 ml
Maść (krem) Linomag lub Alantan AP – 30 g
Krem Nivea – 1 opak.
Maść z witaminą A [AP]
Nalewka nagietkowa AP – 15 ml
Olej z kwiatu lub ziela nagietka – 15 ml
Glicerol AP – 15 ml
Krem Nivea – 2 opak.
Maść z witaminą A [AP]
Sproszkowane korzenie żywokostu – 1 łyżeczka
Intrakt z korzenia lub ziela żywokostu – 15 ml
Olej z korzenia żywokostu – 15 ml
Glicerol AP – 15 ml
Pasta (maść) cynkowa AP – 20 g
Maść z witaminą A [AP] – 1 tubka
Smalec wieprzowy – 1 łyżka
Krem Nivea (lub euceryna)
Maść nagietkowa AP – 1 łyżka
Maść pięciornikowa lub Tormentiol AP – 1 łyżka
Maść Viosept AP – 1 tubka
Pasta (maść) cynkowa
Maść arnikowa – 2 łyżki
Maść nagietkowa – 1 łyżka
Maść żywokostowa – 1 łyżka
Maść pięciornikowa lub Tormentiol AP – 1 łyżka
Maść kamforowa AP – 2 łyżki
Maść Chlorchinaldin (lub Chlorchinaldin H) albo Viosept
Milocardin (krople) AP – 1 opak.
Nervosol (krople) AP – 35 g
Cardiol C (krople) AP – 40 g
Nalewka miłorzębowa AP – 30 ml
Azulan AP – 10 ml
Miód płynny
Cardiamid-Coffein (krople) AP – 30 ml (2 opak.)
Nalewka arnikowa AP – 15 ml
Krople miętowe AP – 10 ml
Imbir (przyprawa) – 1 łyżeczka

Nalewka lub sok z dziurawca AP – 15 ml
Nalewka z korzenia arcydzięgla – 15 ml
Miód płynny
Sproszkowane korzenie arcydzięgla AP – 1 łyżka
Sproszkowane kłącza kozłka AP – 1 łyżka
Sproszkowane ziele serdecznika AP – 1 łyżka
Sproszkowane ziele melisy AP – 1 łyżka
Nalewka z kwiatu lawendy – 50 ml
Nalewka lub intrakt z jemioły AP – 50 ml
Sproszkowane ziele glistnika AP – 1 łyżka
Alkohol 40% – 200 ml
Miód płynny
Nalewka z ziela nostrzyka – 30 ml
Intrakt lub nalewka z kłączy (ziela) kokoryczki wonnej albo wielokwiatowej – 20 ml
Nalewka z kwiatu piwonii – 30 ml
Nalewka z kłączy tataraku – 20 ml
Nalewka z ziela ruty – 30 ml
Nalewka z owocu głogu – 50 ml
Miód
Kwiat (kotki) leszczyny – 1 szkl.
Kwiat czeremchy lub śliwy tarniny – 1 szkl.
Kwiat dzikiej róży – 1 szkl.
Kwiat głogu AP – 1 szkl.
Kwiat lawendy lub dziewanny
Ziele tysiącznika AP – 1 szkl.
Korzeń arcydzięgla lub dzięgla AP – 1 szkl.
Szyszki lub liście chmielu AP – 1 szkl.
Owoc jałowca AP – pół szkl.
Ziele melisy AP – 1 szkl.
Ziele (kwiat) wrzosu AP – 1 szkl.
Nasiona wiesiołka AP – pół szkl.
Kwiat rumianku lub krwawnika AP – pół szkl.
Ziele glistnika
Nalewka z jeżówki (Echinacea) AP – 50 ml
Nalewka z karczochów AP – 50 ml
Sok lub nalewka z korzeni łopianu AP – 20 ml
Sok lub nalewka z babki AP – 20 ml
Sok lub nalewka z mniszka AP – 20 ml
Witamina E (krople) AP – 10 ml
Miód płynny
Nalewka żeń-szeń AP – 30 ml
Nalewka miłorzębowa AP – 20 ml
Nalewka propolisowa AP – 20 ml
Nalewka arnikowa AP – 20 ml
Spirytus salicylowy
Betasol (płyn) AP – 100 ml
Artecholin (płyn) AP – 100 ml
Cholesol (płyn)
Korzeń AP lub ziele żywokostu – 1 szkl.
Ziele majeranku AP – 1 szkl.
Ziele (liść) mięty AP – 1 szkl.
Korzeń arcydzięgla lub dzięgla AP – 1 szkl.
Korzeń lukrecji AP – 1 szkl.
Kłącze tataraku AP – 1 szkl.
Korzeń rzewienia
Liść bzu czarnego – 1 szkl.
Siemię lniane AP – pół szkl.
Kłącze perzu
Sproszkowany korzeń madlnicy AP – pół szkl.
Sproszkowany korzeń prawoślazu AP – pół szkl.
Sproszkowana plecha morszczynu AP – pół szkl.
Krople miętowe AP – 50 ml
Woda zdrojowa Zuber III – 200 ml
Miód płynny – 200 ml
Nalewka z karczochów AP lub Artecholin Ziele dziurawca AP – 1 szkl.
Porost islandzki AP – 1 szkl.
Siemię lniane AP – 1 szkl.
Ziele glistnika AP – 1 szkl.
Korzeń AP lub ziele mniszka – 1 szkl.
Kwiatostan kocanki
Owoc bzu czarnego AP – 1 szkl.
Owoc jarzębiny AP – 1 szkl.
Owoc jałowca AP – 1 szkl.
Owoc dzikiej róży AP – 1 szkl.
Śliwki suszone – 2 szkl.
Korzeń biedrzeńca AP – 1 szkl.
Korzeń prawoślazu
Kwiat lub liść wrotyczu – 1 szkl.
Igliwie sosny, świerku, jodły lub modrzewia –
1 szkl.
Nasienie wiesiołka AP – pół szkl.
Ziele majeranku AP – 1 szkl.
Liść mięty AP – pół szkl.
Ziele tymianku AP – pół szkl.
Korzeń łopianu AP – pół szkl.
Ziele rozmarynu lub korzeń arcydzięgla AP –
pół szkl.
Ziele nawłoci AP – 1 szkl.
Korzeń lub ziele mniszka AP – 1 szkl.
Liść pokrzywy AP – 1 szkl.
Plecha morszczynu AP – 1 szkl.
Gałązki lub kora czeremchy
Owoc jałowca AP – 1 szkl.
Śliwki suszone – 1 szkl.
Rodzynki – 1 szkl.
Owoc dzikiej róży AP – 1 szkl.
Owoc borówki AP – 1 szkl.
Owoc jarzębiny AP – 1 szkl.
Owoc bzu czarnego AP – 1 szkl.
Owoc głogu lub berberysu AP – 1 szkl.
Ziele wrzosu
Nalewka z miłorzębu AP – 30 ml
Nalewka z arniki
Nalewka z miłorzębu AP – 30 ml
Nalewka żeń-szeń
Nalewka z miłorzębu – 30 ml
Nalewka z karczochów AP – 30 ml
Nalewka z jeżówki (Echinacea)
Nalewka z miłorzębu AP – 30 ml
Nalewka żeń-szeń AP – 30 ml
Sok z mniszka AP lub nalewka z korzenia mnisz-ka – 30 ml
Nalewka z karczochów AP – 30 ml
Sproszkowane nasiona wiesiołka AP – 4 łyżki
Nalewka z jeżówki (Echinacea) AP – 30 ml
Nalewka z arniki AP – 30 ml
Nalewka propolisowa AP – 30 ml
Miód naturalny płynny
Nalewka z kwiatu arniki AP – 15 ml
Nalewka z miłorzębu AP – 15 ml
Olej lniany lub płyn Linomag AP – 30 ml
Olej rycynowy AP – 15 ml
Glicerol AP – 30 ml
Azulan lub intrakt z ziela rumianku
Olej z ziela majeranku – 15 ml
Olej z ziela lub kwiatu nagietka – 15 ml
Olej lniany lub płyn Linomag AP – 30 ml
Nalewka z szałwii AP – 30 ml
Olej z nasion kozieradki – 15 ml
Nalewka z ziela rozmarynu lub korzenia arcy-dzięgla – 15 ml
Olejek kamforowy AP – 30 ml
Nalewka z kwiatu lawendy lub dziewanny – 30 ml
Glicerol
Olej z nasion wiesiołka – 30 ml
Olej z kwiatu arniki – 30 ml
Olej z kłącza tataraku – 30 ml
Witamina A (krople) AP – 10 ml
Witamina E (krople) AP – 10 ml
Azulan AP – 10 ml
Olejek kamforowy AP – 20 ml
Olej z ziela tymianku – 30 ml
Nalewka z goździków przyprawowych
Ziele majeranku AP – 1 łyżka
Korzeń biedrzeńca AP – 1 łyżka
Owoc anyżu AP – 1 łyżka
Owoc kminku AP – 1 łyżka
Korzeń arcydzięgla AP – 1 łyżka
Ziele rozmarynu lub igliwie (świerku, jodły) –
1 łyżka
Liść szałwii AP – 1 łyżka
Goździki przyprawowe – 1 łyżka
Kwiat (ziele) wrotyczu lub ziele (kwiat) krwaw-
nika AP – 1 łyżka
Nalewka miętowa
Ziele rozmarynu lub korzeń arcydzięgla AP – 1 łyż-ka
Korzeń omanu AP – 1 łyżka
Ziele glistnika AP – 1 łyżka
Kłącze tataraku
Liść szałwii AP – 1 łyżka
Ziele majeranku AP – 1 łyżka
Plecha morszczynu AP – 1 łyżka
Płucnica islandzka
Goździki przyprawowe – 1 łyżka
Bazylia (ziele lub korzeń) AP – 1 łyżka
Ziele tymianku AP – 1 łyżka
Ziele glistnika
Maść pięciornikowa lub Tormentiol AP – 1 łyżka
Maść (krem) Linomag lub Alantan AP – 1 łyżka
Maść kamforowa AP – 1 łyżka
Arcalen (maść) lub Tointex (krem) AP – 1 tubka
Maść Oxycort AP – 1 tubka
Maść Detreomycyna 2%
Olej z gałązek lub kory czeremchy albo tarniny – 15 ml
Nalewka z gałązek lub kory czeremchy albo
tarniny – 15 ml
Nalewka arnikowa lub krem Tointex AP –
1 tubka
Maść nagietkowa AP – 2 łyżki
Maść z witaminą A [AP] – 1 tubka
Glicerol AP – 15 ml
Maść Oxycort lub Mecortolon N
Kłącze pięciornika (kurze ziele) AP – 1 łyżka
Korzeń omanu AP – 1 łyżka
Kłącze tataraku AP – 1 łyżka
Kwiat arniki AP – 2 łyżki (lub nalewka arnikowa – 15 ml)
Ocet 10%
Korzeń biedrzeńca mniejszego lub większego AP – 1 łyżka
Korzeń arcydzięgla AP – 1 łyżka
Korzeń mydlnicy AP – 1 łyżka
Korzeń omanu AP – 1 łyżka
Ziele majeranku AP – 1 łyżka
Krople miętowe AP – 15 ml
Ocet 10%
Intrakt z ziela lub korzenia glistnika AP – 15 ml
Nalewka lub intrakt z kory (gałązek) robinii aka-
cjowej – 20 ml
Intrakt z kory (gałązek) czeremchy, śliwy lub tar-
niny – 15 ml
Intrakt z korzenia omanu – 15 ml
Intrakt z ziela jemioły AP – 15 ml
Azulan A
Ziele srebrnika AP – 1 łyżka
Kwiat arniki AP – 2 łyżki
Gałązki gruszy lub jabłoni – 2 łyżki
Kwiat lub ziele nagietka AP – 2 łyżki
Świeże ziele nasturcji – 2 łyżki
Świeże rozdrobnione rzodkiewki – 2 łyżki
Kłącze tataraku AP – 1 łyżka
Alkohol 40% – 250 ml
Ocet 10%
Sproszkowane ziele majeranku – 1 łyżeczka
Sproszkowana bazylia – 1 łyżeczka
Sproszkowany korzeń omanu – 1 łyżeczka
Zasypka Linomag AP – 3 łyżki
Zasypka Alantan AP – 3 łyżki
Zasypka Dermatol
Sproszkowane kłącze tataraku – 1 łyżeczka
Sproszkowany korzeń omanu – 1 łyżeczka
Sproszkowany korzeń arcydzięgla – 1 łyżeczka
Sproszkowane ziele skrzypu – 1 łyżeczka
Zasypka Dermatol AP – 1 łyżka
Zasypka Alantan AP – 100 g
Zasypka Linomag
Krople miętowe AP – 10 ml
Nalewka szałwiowa AP – 10 ml
Nalewka arnikowa AP – 10 ml
Ocet 10% – 15 ml
Spirytus kamforowy lub mrówczany AP – 100 ml
Acnosan
Korzeń omanu AP – 1 łyżka
Korzeń arcydzięgla AP – 1 łyżka
Bazylia AP – 1 łyżka
Gałązki czeremchy lub tarniny – 2 łyżki
Kwiat krwawnika lub rumianku
Kłącze tataraku AP – 1 łyżka
Ziele majeranku AP – 1 łyżka
Liść szałwi AP – 1 łyżka
Ziele tymianku AP – 1 łyżka
Goździki przyprawowe – 1 łyżka
Ziele rozmarynu AP lub igliwie sosny (świerku, jodły) – 1 łyżka
Olejek kamforowy AP
Sproszkowany korzeń omanu AP – 1 łyżeczka
Maść z witaminą A [AP] – 1 tubka
Chlorchinaldin H (maść) AP – 1 tubka
Viosept (maść) AP – 1 tubka
Glicerol
Detromycyna (maść 2%) AP – 1 tubka
Polcortolon (krem 0,1%) AP – 1 tubka
Maść kamforowa
Pasta cynkowa AP – 1 łyżka
Maść kamforowa AP – 2 łyżki
Tormentiol lub maść pięciornikowa AP – 2 łyżki
Maść nagietkowa AP – 1 łyżka
Maść Arcalen lub krem Tointex AP – 1 tubka
Maść Chlorocyklina lub Detreomycyna 2% –
1 tubka
Maść Chlorchinaldin H lub Viosept
Chinoxysol AP – 2 tabl.
Woda przegotowana
Sproszkowane tabletki Chinoxysol AP – 1 łyżka
Dermatol (zasypka) AP – 1 łyżka
Alantan lub Linomag
Saletra potasowa (sól potasowa do pieczenia) –
1 łyżka
Amoniak do pieczenia – 1 łyżka
Soda oczyszczona – 1 łyżka
Woda – 200 ml
Sok z cytryny – 100 ml
Spirytus salicylowy – 50 ml
Azulan
Siemię lniane AP – 4 łyżki
Nasiona wiesiołka AP – 1 łyżka
Nasiona kozieradki AP – 1 łyżka
Korzeń omanu AP – 1 łyżka
Kłącze tataraku AP – 1 łyżka
Ziele glistnika AP – 1 łyżka
Mąka ziemniaczana – 1 łyżka
Żelatyna
Białko jaj kurzych Drożdże do pieczenia skruszone – pół szkl.
Mąka ziemniaczana – 1 łyżka
Żelatyna – 1 łyżka
Korzeń arcydzięgla AP – 1 łyżka
Ziele skrzypu lub poziewnika AP – 1 łyżka
Ziele tymianku AP – 1 łyżka
Korzeń babki lub żywokostu – 4 łyżki
Liść szałwii AP – 1 łyżka
Dolomit (skruszone tabletki) AP – 3 łyżki
Goździki przyprawowe
Plecha morszczynu AP – 2 łyżki
Siemię lniane AP – 2 łyżki
Korzeń babki lub korzeń żywokostu – 2 łyżki
Płucnica (porost) islandzka
Intrakt lub nalewka z korzenia chrzanu – 15 ml
Intrakt lub nalewka z ziela koniczyny białej albo
z ziela nostrzyka – 15 ml
Intrakt lub nalewka z kłącza kokoryczki, ewentu-alnie intrakt z korzenia mydlnicy – 20 ml
Spirytus salicylowy
Sok z cytryny – 20 ml
Glicerol
Intrakt z kłącza kokoryczki, ewentualnie intrakt
z korzenia selera – 20 ml
Intrakt z surowych rzodkiewek (korzeń!) – 20 ml
Intrakt z korzenia chrzanu – 10 ml
Intrakt z korzenia mydlnicy – 10 ml
Nalewka z arniki – 10 ml
Sok cytrynowy – 100 ml
Sok z ogórka – 50 ml
Polopiryna C Ocet z kwiatu lipy – 10 ml
Ocet z kłącza kokoryczki – 10 ml
Ocet z korzenia rzodkiewki – 10 ml
Ocet z korzenia chrzanu – 10 ml
Sok z pomidora – 50 ml
Spirytus salicylowy – 100 ml
Nalewka z arniki lub z tataraku – 20 ml
Glicerol
Nalewka lub ocet z korzenia pietruszki – 10 ml
Nalewka lub ocet z korzenia selera – 10 ml
Nalewka z korzenia rzodkiewki – 20 ml
Nalewka z korzenia mydlnicy – 10 ml
Nalewka z korzenia lukrecji – 20 ml
Nalewka z kłącza tataraku
Sok z ogórka – 30 ml
Sok z cytryny – 30 ml
Spirytus kamforowy
Krem Tointex AP – 1 tubka
Maść z witaminą A
Prednisolonum (krem 0,25%) lub Mecortolon (krem) AP – 1 tubka
Tointex (krem) AP – 1 tubka
Maść nagietkowa
Matanabol (krem 0,5%) AP – 1 tubka
Tointex (krem) AP – 1 tubka
Maść z witaminą
Polcortolon (krem 0,1%) – 1 tubka
Tointex (krem) AP – 1 tubka
Maść nagietkowa
Witamina C (draż. 200 mg, opłukać z żółtej otoczki) – 4 draż.
Nalewka z korzenia pietruszki – 10 ml
Nalewka z korzenia selera – 10 ml
Nalewka z korzenia chrzanu – 10 ml
Glicerol – 30 ml
Maść z witaminą A – 1 tubka
Krem Tointex – 1 tubka
Krem Nivea lub euceryna – 50 g
Pasta cynkowa