To samo zdanie nie będzie równie dobrze działało w powieści, poradniku i książce specjalistycznej, ponieważ każda z tych publikacji stawia przed autorem inne zadanie. W literaturze pięknej istotne są między innymi wyobraźnia, sposób prowadzenia narracji i indywidualny punkt widzenia, natomiast w poradniku czy książce specjalistycznej na pierwszy plan wysuwa się przekazanie wiedzy i doświadczenia w taki sposób, aby czytelnik mógł łatwo odnaleźć potrzebne informacje.
Różnica nie sprowadza się więc do tego, że jeden tekst ma być „ładny”, a drugi „prosty”. Chodzi przede wszystkim o funkcję, jaką pełni język, oraz o sposób prowadzenia czytelnika przez książkę.
Najpierw ustal, co chcesz osiągnąć
Przed rozpoczęciem pracy warto odpowiedzieć sobie na podstawowe pytanie: czy chcesz przede wszystkim opowiedzieć historię, czy przekazać wiedzę?
W literaturze pięknej ten sam motyw może zostać przedstawiony na wiele różnych sposobów, ponieważ o ostatecznym kształcie utworu decydują punkt widzenia i kreatywność autora. Właśnie dlatego indywidualny sposób opowiadania ma w takim tekście tak duże znaczenie.
W przypadku poradnika, literatury specjalistycznej czy książki naukowej cel jest inny. Autor chce podzielić się wiedzą i doświadczeniem, dlatego musi zadbać nie tylko o samą zawartość merytoryczną, ale również o sposób jej uporządkowania i przekazania.
Już na tym etapie widać najważniejszą różnicę: w utworze literackim sposób opowiadania jest częścią samego dzieła, natomiast w tekście informacyjnym sposób pisania powinien przede wszystkim pomagać odbiorcy zrozumieć i odnaleźć potrzebne wiadomości.
W stylu literackim ważny jest sposób opowiadania
Pracując nad powieścią lub opowiadaniem, tworzysz nie tylko ciąg wydarzeń. Decydujesz również, z czyjej perspektywy zostaną pokazane, jaki charakter będzie miała narracja oraz jaki ton utrzyma się w całym utworze.
Te elementy są na tyle istotne, że podczas pierwszej redakcji redaktor sprawdza między innymi logiczne następstwo wydarzeń, jednolitość stylu oraz sposób prowadzenia narracji, na przykład to, czy tekst konsekwentnie wykorzystuje narrację pierwszo- albo trzecioosobową.
Styl może być podniosły, żartobliwy, bardziej oszczędny lub mieć jeszcze inny charakter. Najważniejsze jest jednak to, aby przyjęty sposób prowadzenia tekstu był konsekwentny i odpowiadał całej książce. Nagłe zmiany tonu lub narracji mogą sprawić, że tekst będzie sprawiał wrażenie niespójnego.
W literaturze pięknej trzeba także pilnować logiki samej historii. Redaktor może zwrócić uwagę na fragmenty, które wymagają rozwinięcia, zaproponować usunięcie zbędnych części, a nawet wskazać wątki lub postacie, które nie służą całości.
W języku informacyjnym czytelnik musi szybko znaleźć odpowiedź
Poradnik ma inne zadanie. Nie zawsze jest czytany od pierwszej do ostatniej strony. Czytelnik może sięgnąć po niego dlatego, że w konkretnym momencie potrzebuje odpowiedzi na jedno pytanie lub szuka rozwiązania określonego problemu.
Dlatego tak duże znaczenie ma przejrzysta konstrukcja książki. Materiał warto dzielić na rozdziały i podrozdziały oraz nadawać im tytuły, które pozwalają szybko zorientować się w zawartości publikacji.
W takim tekście autor nie powinien zmuszać odbiorcy do poszukiwania najważniejszej informacji wśród wielu dygresji. Jeśli czytelnik otwiera poradnik, aby znaleźć odpowiedź na określone pytanie, konstrukcja książki powinna mu to ułatwić.
To jedna z podstawowych różnic pomiędzy narracją literacką a tekstem informacyjnym: w powieści możesz stopniowo odsłaniać znaczenie wydarzeń, natomiast w poradniku ważna informacja powinna znaleźć się tam, gdzie czytelnik naturalnie będzie jej szukał.
Zwięzłość nie oznacza powierzchowności
Pisanie informacyjne nie polega na ograniczaniu treści do kilku prostych zdań. Poradnik powinien przekazywać wiedzę w zwięzłej formie, ale jednocześnie wymaga od autora dobrej znajomości omawianego zagadnienia oraz uwzględnienia różnych sposobów patrzenia na temat. W naszych materiałach zwracamy również uwagę na potrzebę sięgania do specjalistycznych publikacji, aby nie ograniczać książki wyłącznie do własnego punktu widzenia.
Zwięzłość oznacza więc raczej dobrą selekcję materiału. Autor powinien zdecydować, które informacje są potrzebne odbiorcy, jak je uporządkować oraz w którym miejscu książki powinny się znaleźć.
To szczególnie ważne w publikacji, do której czytelnik ma wielokrotnie wracać. Im bardziej przejrzysty układ, tym łatwiej wykorzystać książkę w praktyce.
W poradniku potrzebne są konkretne przykłady
Sama wiedza teoretyczna często nie wystarcza, aby czytelnik mógł przełożyć ją na własną sytuację. Dlatego przykłady są jednym z istotnych elementów poradników. Pozwalają odbiorcy odnieść przedstawione rozwiązania do rzeczywistych sytuacji i jednocześnie wzmacniają wiarygodność tekstu.
Jeżeli więc opisujesz określoną zasadę, metodę albo sposób postępowania, zastanów się, czy czytelnik po przeczytaniu tego fragmentu będzie wiedział, jak wykorzystać tę wiedzę. Jeżeli nie, być może właśnie przykładu brakuje w tekście.
W powieści przykład nie pełni takiej funkcji. Tam odbiorca poznaje bohaterów, ich decyzje i wydarzenia jako część historii, a nie jako materiał mający objaśnić mu określoną zasadę.
Układ tekstu także jest częścią sposobu komunikacji
Różnica pomiędzy literaturą piękną a tekstem informacyjnym nie dotyczy wyłącznie pojedynczych zdań. Widać ją również w konstrukcji całej książki.
W poradniku rozdziały, podrozdziały oraz odpowiednio dobrane tytuły pomagają czytelnikowi poruszać się po materiale. Jeśli autor zastosował bardzo długie fragmenty tekstu, również podczas redakcji może pojawić się propozycja podziału ich na krótsze części, aby ułatwić lekturę.
W literaturze pięknej podział również ma znaczenie, jednak podporządkowany jest przede wszystkim przebiegowi opowieści i sposobowi prowadzenia narracji. Autor może więc inaczej rozłożyć akcenty niż w książce, której odbiorca szuka przede wszystkim konkretnych informacji.
Nie zmieniaj poradnika w powieść ani powieści w instrukcję
Problem pojawia się wtedy, gdy autor nie dostosowuje sposobu pisania do rodzaju publikacji.
W poradniku nadmiernie rozbudowane dygresje mogą utrudniać dotarcie do najważniejszych informacji. Jeśli odbiorca musi przebrnąć przez kilka stron, aby znaleźć odpowiedź na proste pytanie, książka przestaje dobrze spełniać swoją podstawową funkcję.
Z drugiej strony w literaturze pięknej ograniczenie tekstu wyłącznie do przekazywania kolejnych faktów może pozbawić go tego, co wynika z indywidualnej perspektywy, sposobu prowadzenia opowieści i wyobraźni autora.
Nie oznacza to, że każdy fragment książki musi mieć identyczne tempo czy konstrukcję. Ważne jest jednak, aby wiedzieć, jaki rodzaj publikacji tworzysz i czemu ma służyć wybrany sposób pisania.
Redakcja nie powinna odbierać autorowi własnego stylu
Podczas pracy redakcyjnej sprawdza się nie tylko poprawność językową, ale także logikę, klarowność myśli, jednolitość stylu oraz konsekwencję narracji.
Nie chodzi więc o to, aby wszystkie książki po redakcji brzmiały tak samo. Zadaniem redaktora jest zauważenie miejsc, w których przyjęty przez autora sposób pisania przestaje być konsekwentny albo zaczyna utrudniać odbiór treści.
W powieści może to oznaczać pracę nad narracją, przebiegiem wydarzeń czy niepotrzebnymi fragmentami. W poradniku szczególnie ważne będą natomiast klarowność wywodu, konstrukcja tekstu oraz możliwość łatwego odnalezienia najważniejszych informacji.
Jak sprawdzić własny tekst przed wysłaniem do wydawnictwa?
Zanim uznasz książkę za gotową, przeczytaj ją jeszcze raz, tym razem nie tylko jako autor, ale również jako potencjalny odbiorca.
Jeżeli piszesz literaturę piękną, sprawdź, czy sposób narracji pozostaje konsekwentny, wydarzenia wynikają z siebie logicznie, a poszczególne fragmenty rzeczywiście są potrzebne całej historii.
Jeśli przygotowujesz poradnik albo publikację specjalistyczną, zwróć uwagę na to, czy czytelnik bez problemu odnajdzie interesujący go temat, czy rozdziały i podrozdziały mają przejrzystą konstrukcję oraz czy tam, gdzie jest to potrzebne, wykorzystujesz konkretne przykłady. To właśnie te elementy w dużej mierze decydują o użyteczności takiej książki.
Podsumowanie
Styl literacki i język informacyjny wynikają przede wszystkim z różnych celów książki. W literaturze pięknej dużą rolę odgrywają wyobraźnia, perspektywa autora, sposób prowadzenia narracji oraz konsekwencja przyjętego stylu. W poradniku czy publikacji specjalistycznej najważniejsze jest natomiast sprawne przekazanie wiedzy, przejrzysta konstrukcja oraz możliwość łatwego odnalezienia potrzebnych informacji.
Zanim zaczniesz poprawiać pojedyncze zdania, zastanów się więc nad funkcją całego tekstu. Dobrze dobrany sposób pisania powinien pomagać Ci osiągnąć cel, dla którego powstała książka, a czytelnikowi pozwalać korzystać z niej dokładnie w taki sposób, w jaki została zaplanowana.ć każdy szczegół, lecz wtedy, kiedy autor potrafi jasno opowiedzieć o swojej wizji, a specjaliści mają przestrzeń, aby profesjonalnie przełożyć ją na język obrazu.
